Zubêr Salih Hevpeyvîn

Hevpeyvin u nivis u cirok

Geç taninan sanatçi, Zubêr Salih

FIRAZ BARAN-ANF

FOTOGRAFLI

WUPPERTAL (02.04.2006)- Kürt sanatçinin 18. kaseti ‘Nizanim’ adi altinda çikti. "Sibe El Xer Xana Min" adli parçasiyla begeni toplayan Zubêr Salih, müzik yasamini, kendisi için büyük bir öneme sahip Kürt sair M.Elî Sekir’I, Güneybati Kürdistan'in müzigini ve Kuzey Kürdistan'a yaptigi geziyi anlatti.

Zubêr Salih, bugüne kadar 18 kaset çikardi. Ancak sadece Güneybati Kürdistan'da tanindi. Kuzey, Güney ve Dogu Kürdistan'da kasetleri dagitilmadi. Sanatçi, 2000 yilinda Almanya'ya geldi, Medya TV'ye çikti ve "Sibe El Xer Xana Min" sarkisiyla sevenleri artti. Bugün kasetleri Kürdistan'in diger parçalarinda da dinleniyor. Ancak bu öykünün olusmasi için sanatçi uzun, güzel ve acili bir yolu yürümek zorunda kaldi...

Ailesi 50 yil önce Mardin'den Güneybati'ya göç etti. Sürekli kimliksiz ve yabanci olarak yasadilar. Zubêr, 1970'te Dirbêsiyê'de dogdu. Babasi Osê Salih bir dengbêjdi. Babasinin arkadaslari Cemîl Horo, Elî Tijo, Baqî Xido, Ebdulo, Rifatê Darî, Zêdan ve Mihemedê Kîne de dengbêjdi. Hem de Güneybati Kürdistan'in en ünlü dengbêjleri...

Zubêr Salih de bu sarki ve destanlarla büyüdü. O, sarki ve tamburu çocuklugunun oyunlari arasina aldi. Sürekli dengbêj cemaatlerinin içinde oturdu, onlari izledi. Sarki, siir, öykü ve kahramanlarin asigi oldu. Bu ask öyle güçlüydü ki henüz 5 yasindayken tambur çalmasini ögrendi.

450 YILLIK SIIRI GÜNCELLESTIRDI

Daha sonra Mihemed Sêxo hayranligi gelisti ve sürekli onun taklitini yapmaya basladi. Babasinin ve diger dengbêjlerin teskivikiyle Melayê Cizirê, Cegerxwîn ve Tîrej'in siirlerini ezberledi.

14 yasindayken, 1979'da ilk kasetini çikardi. Ve bu kaset çikarma serüveni 2005 yilina kadar devam etti. Bu süre içinde tam 18 kaset çikardi. Ilk kasetlerinde Mihemed Sexo'nun izleri belirgindi. Ancak yillar geçtikçe kendini bulmaya basladi. Kasetlerinde çocukken ezberledigi siirleri de besteledi. Hem de hepsinin kadir kiymetini vererek... Cegerxwîn, Tîrej, Melayê Cizirî, Bêbuhar imzali siirleri sarki yapti. Onu tüm Kürdistan'a tanitan "Sibe El Xer Xana Min" sarkisi gibi. Bu sarkinin sözleri Melayê Cizirê'ye aitti. Zubêr Salih, bunu 1988'de besteledi ve 450 yil önce yazilmis bu ask siirini bize yeniden kazandirdi. Sanatçi, simdiye kadar "askin sairi" de denilebilecek Cizirê'nin 10 siirini besteledi.

GÜNEY BATI KÜRDISTAN’DA BIR KUSAK

Abdulqadir Sileman, Nezîr Mihemed, Salih Osî, Davud Advanî, Bangîn, Adnan Dilbirîn, Ciwan Haco ve Seîd Gabarî onun yasitlariydi. "Bize temel olanlar modern sarkilar yapan Mihemed Sexo, Mehmûd Ezîz Sakir ve Seid Yûsiv oldu" diyor Zubêr Salih. Sanatçi arkadaslarindan Adnan'in kazayla ölümüne çok üzülüyor. Çünkü; "Adnan, Ibrahim Tatlises gibi bir sese sahipti. Bangîn'in de hocasiydi.’’

Güneybati Kürdistan'da dil özgürlügü vardi. Ama yurtsever sarkilar söylenmezdi. "Onlar yasak ve kontrol altindaydi." Sadece askini dile getirebilirdin. O da onu yapti. Ama ask sözcükleriyle toplumsal mesajlar vermeyi de unutmadi.

Güneybati Kürdistan'li sanatçilar için 80'li yillarda müzigin kalbi Halep'ti. Burada olan Sema, Selama, Sark ül Ewsat gibi Kürt müzik sirketleri Kürt sanatçilarina kapilarini açmisti. Daha sonra kaset sirketleri Kürt sehirlerinde de açilmaya baslandi ve çikan kasetlerin sayisi artmaya basladi. Salih, "Örnegin, sadece Qamislo'da ve sadece 1990 sonrasi her yil en az 10-15 kaset çikti" diyor.

Bu arada Zubêr Salih ve Güneybati'da müzik yapan diger arkadaslarini üzen durumlar da gelisti. Kuzey ve Güney Kürdistanli bazi sanatçilar ile Arapça ve Türkçe söyleyen bazi sanatçilar onlarin sarkilarini izinsiz aldilar. Hatta kendi imzalarini bile attilar. Zubêr, Ibo'nun (Ibrahim Tatlises) çok çaldigina isaret ediyor.

MIHEMED ELI SEKIR’IN KATKISI

Zubêr Salih için büyük sairlerin yaninda Mihemed Elî Sekir'in da büyük önemi var. Sekir, söz yazan, müzik yapan, her sanatçinin birlikte çalismak istedigi bir kisi. Mihemed Sexo bile ondan söylemis. Mehmûd Ezîz'in 20 kaseti var. Sarkilarinin söz ve müziginin yüzde 80'i M. Elî Sekir'a ait. Yine 90 sonrasi büyük seslerden biri olan Sehrîbanê Kurdî de... Armanc, Murat Bektas, Abdulqadir Sileman yine öyle.

Zubêr Salih'in 18 kasetinin yüze 50'sinin müzigini de Sekir yapti denilebilir. Çünkü; Zubêr Salih'in okudugu Sekir sarkilarinin sayisi 70'i buluyor. "Eman Dilo" bunlardan biri. Ud çalan ve udla melodi yapan bu sanatçinin taninmamasina da çok üzülüyor Zubêr Salih. Zubêr Salih'a çok sarki sözü yazanlardan biri de Cafer.

Sanatçinin son kaseti "Nizanim" geçtigimiz günlerde yine Halep'te çikti. Zubêr Salih, "Bu defa tüm Kürdistan parçalarinda dinleyicilere ulasacak" diyor.

Müzige çok emek veren bazi sanatçilarin hak ettikleri kadar taninmadigini söyleyen Zubêr Salih, bu konuda Kürd televizyonlarini elestirmeye gönlünün razi olmadigini belirtiriyor. Salih'in bu konudaki görüsleri söyle: "Bizim 3 televizyonumuz var. Baskalarinin 300 tane. 3 tane televizyonumuz ne yapsin? Onlari suçlayamam. Sanatçilar çok. Siraya koysalar 4 yilda bir sira gelir. Çünkü; sanatçi, sair, ressam çok. Televizyonlar hepsini nasil razi edecek?"

2005 yilinda Kuzey Kürdistan'a da giden sanatçi duygularini söyle dile getirdi: "10 Eylül'de Kuzey'e gittim. 20 gün kaldim. Mersin'den basladim; Adana, Antep, Viransehir, Urfa, Mardin, Nusaybin, Amed ve Cizre'ye gittim. Ilk kez gidiyordum. Halkimiz korkuyu yenmis. 'Partiler ne yapmis' diyorlardi. Gözümle gördüm. Ben kendimi Kürdistan'da hissettim. Özgür Kürdistan gibi. 'Sehit verdik' diyorlardi. Sehitlerin yarattiklarini gördüm."

ANF NEWS AGENCY